Abdülhamit’in gelininin hayat mücadelesi

SERAY ŞAHİNLER İSTANBUL - Osmanlı tarihine damga vuran birçok kadının yanı sıra sarayda yaşamış, mücadele etmiş ancak adı bugün pek bilinmeyen isimler de var. II. Abdülhamit’in gelini Macide Mustafa da onlardan biri. 

İlk kez 1927’de Ádám Parsian tarafından hazırlanarak Macaristan’da yayımlanan “Macide – II. Abdülhamit’in Gelininin Anıları”, Mundi Kitap tarafından yayımlandı. Kitap, yalnızca Osmanlı sarayının ‘kapalı’ dünyasına içeriden tanıklık sunmuyor; aynı zamanda bir kadının yaşam mücadelesini de hatırlatıyor. 

Sarayda mücadele 

Macide Mustafa’nın hayatı, daha çocuk yaşta yönü belirlenen kaderiyle başlıyor. Henüz 13 yaşındayken, kendisinden 24 yaş büyük olan II. Abdülhamit’in oğlu Şehzade Abdülkadir Efendi ile evlendiriliyor. Saraya gelin olarak girse de bu evlilik onun için bir peri masalı değil, uzun yıllar sürecek mücadelenin başlangıcı oluyor. Abdülkadir Efendi’nin bitmeyen çapkınlıkları, aşkları, hanedan mensuplarının sürgün serüveni, boşanma protokolleri başta olmak üzere yaşanan tüm zorluklar, Macide Hanım’ı pes ettirmiyor.

Güzellik salonu açmış

Dönemin koşulları düşünüldüğünde attığı adımlar son derece sıra dışı. Kocasından ayrılabilmek için mahkemeye başvuruyor, çocuklarının velayeti için mücadele ediyor, ekonomik özgürlüğünü kazanıyor, ticarete atılıyor ve hatta Budapeşte’de güzellik salonu açıyor. Tüm bunlar, 20. yüzyılın başlarında bir Osmanlı hanedan kadını için alışılmışın ötesinde bir yaşam öyküsü demek… Kitabın en dikkat çekici yönlerinden biri ise sarayın gündelik yaşamına dair içeriden gözlemler. II. Abdülhamit’in ailesi, hanedanın günlük düzeni, saray protokolleri ve dönemin sosyal hayatı, tarihe ‘içeriden’ bakış sunuyor.

Aradan yaklaşık bir asır geçtikten sonra yeniden yayımlanan “Macide – II. Abdülhamit’in Gelininin Anıları”, Osmanlı’nın özel yaşamına ilgi duyan okurlar için de önemli bir kaynak niteliğinde.

Macide Mustafa, 1933 yılında henüz 31 yaşındayken veremden hayatını kaybetti.

Film yıldızı olmuş

Budapeşte’de tanınan bir şahıs hâline gelen ve gazetelere röportajlar veren Macide Mustafa, zamanla film yıldızı da olmuş. Macide Hanım, maddi bağımsızlığını elde etme girişimlerinin ardından, gelen bir teklifi kabul ederek, Osmanlı’da saray hayatını anlatan “Doğu’nun Prensesi” filminde başrol oynamış. Kitabın çevirmeni Tarık Demirkan, “Macide Hanım aslında kendi hayatını anlatır. Sultan II. Abdülhamit’in gelini Budapeşte’de film yıldızı olmuştur” ifadelerin kullanıyor.

Sarayın muhbir kadınları

Macide Mustafa’nın, kayınpederi II. Abdülhamit ile son görüşmesini anlattığı bölüm de dikkat çekici ayrıntılar içeriyor. Tahttan indirildikten sonra Beylerbeyi Sarayı’nda gözetim altında tutulan II. Abdülhamit’in, maiyetindeki yaklaşık 100 kişiyle birlikte burada yaşadığını aktaran Macide Hanım, bayram günlerinde aile fertlerinin kendisini ziyaret etmesine izin verildiğini belirtiyor. Ancak bu ziyaretlerin de sıkı bir denetim altında gerçekleştiğini vurgulayan Macide Hanım, görüşmeler sırasında hükümet tarafından güvenilir görülen bazı kadınların da odada bulunduğunu anlatıyor. Anılarında bu kadınların gerçek görevini ise şu sözlerle açıklıyor: “Daha sonra öğreneceğim gibi, bu kadınların görevi, konuşmaları hafızalarına iyice kaydetmek ve siyasetle ilgili hususları bağlı oldukları makama bildirmekti.” II. Abdülhamit için ise “70 yaşına giren sultan ancak ‘50’lerinde görünüyordu” ifadelerini kullanıyor.